Epistemologia zajmuje się problemem tego co jest pierwotnym źródłem poznania i są dwa podejścia:
* realizm – istnieje obiektywna rzeczywistość niezależna od naszego poznania
* idealizm – zakłada, że źródłem poznania są ludzkie wrażenia.

Fundamenty rozumności człowieka:
1.   Sądy muszą być sądami wewnętrznie niesprzecznymi
2.   Zgodność ze światem realnym [doświadczeniem]

3.   Musimy przewidywać praktyczne konsekwencje naszych sądów, poglądów i koncepcji.
4.   Historyzm – znajomość dorobku naszej kultury i tradycji, żeby nie próbować ponownie wynaleźć koła lub wyważać otwartych drzwi.

4 plagi rozumu ludzkiego:
1.   Sceptycyzm – prawda jest niepoznawalna
2.   Agnostycyzm – prawda nie istnieje lub nie da się wykazać, że istnieje
3.   Relatywizm – prawda jest stopniowalna, zależna od tego kto i w jakich okolicznościach ją głosi
4.   Irracjonalizm – rozum nie jest ostateczną instancją oceny poznania

 

Od rodzaju cywilizacji zależy uznawany za prawdziwy obraz świata dominujący w danym społeczeństwie (obraz zgodny z potrzebami i życzeniami większości członków społeczeństwa jest łatwiej uznawany za prawdziwy, zaś niezgodny z nimi za fałszywy). Kluczowe znaczenie ma tu charakterystyczne dla danej cywilizacji rozumienie samych terminów prawda, prawdziwy, prawdziwa informacja, prawdziwe twierdzenie, fałsz, fałszywy, fałszywa informacja, fałszywe twierdzenie. Sposób rozumienia tych pojęć w społeczeństwach o różnych cywilizacjach nazywamy ich socjoznaczeniem, jest on podstawą sposobu kodowania informacji w danym społeczeństwie.

Społeczne funkcjonowanie pojęć prawdy i piękna w różnych cywilizacjach

Na temat „problemu prawdy” napisano już bez mała całe biblioteki, ale obfitość tej literatury nie świadczy bynajmniej o trudności owego „problemu” lecz o jego fikcyjności. Szukano bowiem odpowiedzi na pytanie „co to jest prawda?” a to w istocie nie było rozwiązywaniem żadnego problemu lecz tylko domniemywaniem się znaczenia słowa „prawda”. Ponieważ domniemań może być tyle, ile osób zechce je snuć, więc jedynym tego rezultatem były jałowe spory, czyje domniemanie jest „słuszne”, i wprowadzanie zamętu do sprawy prostej, podczas gdy do niej należy podejść we właściwy sposób, tj. od analizy zjawisk, jak się to robi w naukach ścisłych.

Zagadnienie prawdy w nauce – Marian Mazur